Ik wil alles weten

Jheronimus Bosch

Pin
Send
Share
Send


Jheronimus Bosch (uitgesproken / ˌhaɪəˈrɒnəməs bɒʃ /, Nederlands / je'ɾonimus bɔs /, geboren Jeroen Anthonissen van Aken / jə'rʊn ɑn'toniːzoːn vɑn 'aːkən / c. 1450 - 9 augustus 1516) was een vroege Nederlandse schilder uit de vijftiende en zestiende eeuw. Veel van zijn werken verbeelden zonde en menselijke morele tekortkomingen.

Bosch gebruikte beelden van demonen, halfmenselijke dieren en machines om angst en verwarring op te roepen om het kwaad van de mens uit te beelden. Zijn werken bevatten complex, zeer origineel, fantasierijk en intensief gebruik van symbolische figuren en iconografie, waarvan sommige zelfs in zijn eigen tijd onduidelijk waren.

Zijn meesterwerk, The Garden of Earthly Delights (of Het millennium)1 is een volledig volwassen werk van ingewikkelde complexiteit. Het drieluik toont verschillende bijbelse en ketterse taferelen die de geschiedenis van de mensheid volgens de middeleeuwse christelijke leer illustreren.

Leven

Hieronymus Bosch werd geboren als Jheronimus (of Jeroen) van Aken (wat betekent "uit Aken"). Hij ondertekende een aantal van zijn schilderijen als Bosch (uitgesproken Baas in het Nederlands). De naam is afgeleid van zijn geboorteplaats, 's-Hertogenbosch, die gewoonlijk' Den Bosch 'wordt genoemd.

Er is weinig bekend over het leven of de training van Bosch. Hij liet geen brieven of dagboeken achter en wat is geïdentificeerd, is ontleend aan korte verwijzingen naar hem in de gemeentelijke archieven van 's-Hertogenbosch en in de boeken van de plaatselijke orde van de Broederschap van Onze-Lieve-Vrouw. Er is niets bekend over zijn persoonlijkheid of zijn gedachten over de betekenis van zijn kunst. De geboortedatum van Bosch is niet met zekerheid vastgesteld. Het wordt geschat op c. 1450 op basis van een handgetekend portret (dat een zelfportret kan zijn) kort voor zijn dood in 1516. De tekening toont de kunstenaar op een gevorderde leeftijd, waarschijnlijk in zijn late jaren zestig.2

Detail van "Antoniusstr: Versuchung des Hl. Antonius"

Bosch werd geboren en woonde zijn hele leven in en nabij 's-Hertogenbosch, de hoofdstad van de Nederlandse provincie Brabant. Zijn grootvader, Jan van Aken (overleden 1454), was een schilder en wordt voor het eerst vermeld in de archieven in 1430. Het is bekend dat Jan vijf zonen had, van wie vier ook schilders waren. De vader van Bosch, Anthonius van Aken (overleden ca. 1478) trad op als artistiek adviseur van de Onze-Lieve-Vrouwbroederschap.3 Algemeen wordt aangenomen dat de vader van Bosch of een van zijn ooms de kunstenaar leerde schilderen, maar geen van hun werken overleeft.4 Bosch verschijnt voor het eerst in het gemeentelijk record in 1474, wanneer hij wordt genoemd samen met twee broers en een zus.

's-Hertogenbosch, in het zuiden van het huidige Nederland, was een bloeiende stad in het Brabant van de vijftiende eeuw. In 1463 werden 4000 huizen in de stad verwoest door een catastrofale brand, waarvan de toen (ongeveer) 13-jarige Bosch misschien getuige was geweest. Hij werd een populaire schilder in zijn leven en ontving vaak opdrachten uit het buitenland. In 1488 trad hij toe tot de zeer gerespecteerde Broederschap van Onze-Lieve-Vrouw, een aartsconservatieve religieuze groep van ongeveer 40 invloedrijke burgers van 's-Hertogenbosch en 7.000' leden 'uit heel Europa.

Enige tijd tussen 1479 en 1481 trouwde Bosch met Aleyt Goyaerts van den Meerveen, die een paar jaar ouder was dan de kunstenaar. Het echtpaar verhuisde naar de nabijgelegen stad Oirschot, waar zijn vrouw een huis en land van haar rijke familie had geërfd.5

Een aantekening in de rekeningen van de Broederschap van Onze-Lieve-Vrouw registreert de dood van Bosch in 1516. Een begrafenismis diende ter nagedachtenis op 9 augustus van dat jaar in de kerk van Sint-Jan.6

Kunst

Bosch heeft nooit met zijn schilderijen gedateerd en heeft er misschien slechts enkele ondertekend (andere handtekeningen zijn zeker niet de zijne). Er zijn vandaag nog minder dan 25 schilderijen over die aan hem kunnen worden toegeschreven. Filips II van Spanje verwierf veel van de schilderijen van Bosch na de dood van de schilder; als gevolg hiervan bezit het Prado-museum in Madrid nu verschillende van zijn werken, waaronder The Garden of Earthly Delights.

The Garden of Earthly Delights

The Garden of Earthly Delights is een drieluik gemaakt door Hieronymus Bosch.

Bosch produceerde verschillende drieluiken. Een van zijn beroemdste is The Garden of Earthly Delights (of Het millennium)7 Bosch 'meesterwerk onthult de kunstenaar op het hoogtepunt van zijn krachten; in geen enkel ander schilderij bereikt hij zo'n complexiteit van betekenis of zulke levendige beelden.8 Het drieluik toont verschillende bijbelse en ketterse scènes op grote schaal en als een 'echt drieluik', zoals gedefinieerd door Hans Belting,9 was waarschijnlijk bedoeld om de geschiedenis van de mensheid te illustreren volgens de middeleeuwse christelijke doctrine.

Dit schilderij toont het paradijs met Adam en Eva en veel wonderlijke dieren op het linkerpaneel, de aardse geneugten met talloze naaktfiguren en enorme fruit en vogels op het middelste paneel, en de hel met afbeeldingen van fantastische straffen van de verschillende soorten zondaars aan de rechterkant paneel. Wanneer de buitenpanelen gesloten zijn, kan de kijker, geschilderd in grisaille, God zien die de aarde schept. Deze schilderijen hebben een ruw oppervlak van het aanbrengen van verf; dit staat in contrast met de traditionele Vlaamse stijl van schilderijen, waarbij het gladde oppervlak probeert te verbergen dat het schilderij door de mens is gemaakt.

Het drieluik is een werk in olie dat uit drie delen bestaat: een vierkant middenpaneel geflankeerd door rechthoekige panelen die als luiken over het midden kunnen sluiten. Deze buitenste vleugels, wanneer ze dichtgevouwen zijn, tonen een grisaille-schilderij van de aarde tijdens de schepping. De drie scènes van het binnenste drieluik zijn waarschijnlijk bedoeld om chronologisch van links naar rechts te worden gelezen. Het linkerpaneel toont God die Adam de nieuw geschapen Eva presenteert. Het centrale paneel is een breed panorama van seksueel betrokken naaktfiguren, fantastische dieren, extra groot fruit en hybride steenformaties. Het rechterpaneel is een hellandschap en beeldt de kwellingen van verdoemenis uit.

Kunsthistorici en critici interpreteren het schilderij vaak als een didactische waarschuwing voor de gevaren van de verleidingen van het leven.10 De complexiteit van zijn symboliek, met name die van het centrale paneel, heeft echter door de eeuwen heen geleid tot een breed scala aan wetenschappelijke interpretaties.11 Kunsthistorici uit de twintigste eeuw zijn verdeeld over de vraag of het centrale paneel van de triptiek een morele waarschuwing is, of een verloren panorama. De Amerikaanse schrijver Peter S. Beagle beschrijft het als een "erotische stoornis die ons allemaal tot voyeurs maakt, een plek vol met de bedwelmende lucht van perfecte vrijheid."12

Over het algemeen wordt het werk beschreven als een waarschuwing tegen lust en het centrale paneel als een weergave van de vergankelijkheid van werelds plezier. In 1960 schreef de kunsthistoricus Ludwig von Baldass dat Bosch laat zien "hoe zonde de wereld binnenkwam door de schepping van Eva, hoe vleselijke lusten zich over de hele aarde verspreidden en alle dodelijke zonden bevorderden, en hoe dit noodzakelijkerwijs rechtstreeks naar de hel leidde" .13 De Tolnay schreef dat het middenpaneel 'de nachtmerrie van de mensheid' vertegenwoordigt, waarbij 'het doel van de kunstenaar vooral is om de kwade gevolgen van sensueel plezier te tonen en het tijdelijke karakter ervan te benadrukken'.14 Voorstanders van deze opvatting zijn van mening dat het schilderij een opeenvolgend verhaal is, dat de initiële staat van onschuld van de mensheid in Eden weergeeft, gevolgd door de daaropvolgende corruptie van die onschuld, en uiteindelijk zijn straf in de hel. Op verschillende momenten in zijn geschiedenis is het drieluik bekend als La Lujuria, De zonden van de wereld en The Wages of Sin.

Voorstanders van dit idee wijzen erop dat moralisten in de tijd van Bosch geloofden dat het de verleiding van de vrouw was, uiteindelijk Eva, die mannen in een leven van lecherie en zonde trok. Dit zou verklaren waarom de vrouwen in het middenpaneel zeer actief zijn bij de totstandkoming van de herfst. Destijds werd de kracht van vrouwelijkheid vaak weergegeven door een vrouw te tonen omringd door een kring van mannen. Een late vijftiende-eeuwse gravure van Israhel van Meckenem toont een groep mannen die extatisch rond een vrouwelijke figuur steekt. De 1460 van de meester van de Banderoles werkt op de Pool van jeugd op dezelfde manier toont een groep vrouwen zich in een ruimte omringd door bewonderende figuren.

E.H Gombrich schreef in 1969 en las Genesis en het evangelie nauwlettend. Volgens de heilige Mattheüs suggereert het centrale paneel volgens Linfert "de toestand van de mensheid aan de vooravond van de zondvloed, toen de mensen nog steeds achtervolgden plezier zonder aan morgen te denken, hun enige zonde is het onbewustzijn van zonde. "

Interpretatie

In vroegere eeuwen werd vaak gedacht dat de kunst van Bosch werd geïnspireerd door middeleeuwse ketterijen en obscure hermetische praktijken. Anderen dachten dat zijn werk was gemaakt om te prikkelen en te amuseren, net als de "grotteschi" van de Italiaanse Renaissance. Terwijl de kunst van de oudere meesters was gebaseerd op de fysieke wereld van de alledaagse ervaring, confronteert Bosch zijn kijker met, in de woorden van de kunsthistoricus Walter Gibson, "een wereld van dromen en nachtmerries waarin vormen lijken te flikkeren en veranderen voordat onze ogen."

In het eerste bekende verslag van de schilderijen van Bosch schreef de Spanjaard Felipe de Guevara in 1560 dat Bosch alleen werd beschouwd als 'de uitvinder van monsters en hersenschimmen'. In het begin van de zeventiende eeuw beschreef de Nederlandse kunsthistoricus Karel van Mander het werk van Bosch als 'wonderlijke en vreemde fantasieën', maar hij concludeerde dat de schilderijen 'vaak minder aangenaam dan gruwelijk zijn om naar te kijken'.15

In de twintigste eeuw zijn wetenschappers de visie van Bosch gaan zien als minder fantastisch en hebben aanvaard dat zijn kunst de orthodoxe religieuze geloofssystemen van zijn tijd weerspiegelt. Zijn voorstellingen van zondige mensheid, zijn opvattingen over hemel en hel worden nu gezien als consistent met die van laatmiddeleeuwse didactische literatuur en preken. De meeste schrijvers hechten een diepere betekenis aan zijn schilderijen dan eerder werd verondersteld, en proberen het te interpreteren als een uitdrukking van een laatmiddeleeuwse moraal. Het wordt algemeen aanvaard dat de kunst van Bosch is gemaakt om specifieke morele en spirituele waarheden te onderwijzen, en dat de weergegeven afbeeldingen een precieze en met voorbedachte rade betekenis hebben. Volgens Dirk Bax vertegenwoordigen de schilderijen van Bosch vaak visuele vertalingen van verbale metaforen en woordspelingen uit zowel bijbelse als folkloristische bronnen.16

Nalatenschap

Sommige schrijvers zien Bosch als een middeleeuwse surrealist van het proto-type, en parallellen worden vaak gemaakt met de Spaanse kunstenaar Salvador Dali uit de twintigste eeuw. Andere schrijvers proberen zijn beeldtaal te interpreteren met behulp van de taal van de freudiaanse psychologie. Dergelijke stellingen vereisen echter een vertaling van het symbolische systeem van het middeleeuwse christendom naar dat van de moderne tijd; volgens Gibson, "wat we verkiezen het libido te noemen, werd door de middeleeuwse kerk aan de kaak gesteld als erfzonde; wat we zien als de uitdrukking van het onderbewustzijn was voor de middeleeuwen de ingevingen van God of de duivel."17

Debatten over toeschrijving

Het exacte aantal overlevende werken van Bosch is onderwerp van veel discussie geweest. Hij ondertekende slechts zeven van zijn schilderijen, en er is onzekerheid of alle schilderijen die hem ooit werden toegeschreven eigenlijk uit zijn hand kwamen. Het is bekend dat vanaf het begin van de zestiende eeuw talloze kopieën en variaties van zijn schilderijen in omloop kwamen. Bovendien was zijn stijl zeer invloedrijk en werd hij op grote schaal geïmiteerd door zijn vele volgers.18

Door de jaren heen hebben wetenschappers hem steeds minder werken toegeschreven die hij ooit als de zijne beschouwde, en tegenwoordig worden er slechts 25 definitief aan hem toegeschreven. Wanneer werken worden geveild, worden ze soms toegeschreven aan Hieronymus Bosch Workshop.

Werken

Veel van de werken van de vroege Nederlandse kunstenaar Jheronimus Bosch, waarvan een gedeeltelijke lijst hier met huidige locaties wordt gegeven, hebben bij het vertalen meerdere namen gekregen.

Schilderijen

EEN

  • Aanbidding van het kind
  • Allegorie van Vraatzucht en Lust
  • Allegorie van onmatigheid Yale University Art Gallery, New Haven
  • Opkomst van de gezegende

C

Christus draagt ​​het kruis (1515-1516)
  • Christus draagt ​​het kruis (1480s) Kunsthistorisches Museum, Wenen
  • Christus draagt ​​het kruis (1515-1516)
  • Christ Carrying the Cross (versie van Madrid)
  • Christuskind met een looprek
  • Christus gekroond met doornen (1495-1500) (Christ Mocked) National Gallery, Londen
  • Christ Crowned with Thorns (El Escorial-versie)
  • The Conjurer (schilderij) Saint-Germaine-en-Laye
  • Kruisiging met een donor
  • De kruisiging van Sint-Julia

D

Death of the Reprobate
  • Death of the Miser De National Gallery, Washington, DC.
  • Death of the Reprobate

E

  • Ecce Homo (1490s) Stadel Museum, Frankurt, Duitsland
  • Ecce Homo (Jheronimus Bosch)
  • The Epiphany (Bosch triptiek)
  • Driekoningen (schilderij van Bosch)
  • The Extraction of the Stone of Madness (The Cure of Folly) Museo del Prado, Madrid

F

  • Fall of the Damned

G

  • The Garden of Earthly Delights Prado, Madrid

H

  • De Haywain-drieluik Prado, Madrid
  • Hoofd van een Halberdier
  • Hoofd van een vrouw
  • Hell (Bosch)
  • De Hermit Saint

L

Johannes de Doper in de wildernis
  • The Last Judgement (Bosch drieluikfragment)
  • The Last Judgement (Bosch triptiek) Akademie der Bildenden Künste, Wenen

M

  • Het trouwfeest in Cana (Bosch) Rotterdam
  • Man met een vat fragment, Yale University Art Gallery, New Haven, CT.

P

  • Paradijs en hel Prado, Madrid

S

  • De zeven hoofdzonden en de vier laatste dingen
  • Ship of Fools (schilderij) Louvre, Parijs
  • Saint Christopher draagt ​​het Christuskind
  • Saint Jerome at Prayer
  • Johannes de Doper in de wildernis
  • Johannes de evangelist op Patmos Gemaldegalerie in Berlijn

T

  • Terrestrial Paradise (Bosch)
  • De verleiding van Sint Antonius (schilderij van Bosch)
  • De verleiding van Sint Antonius De National Gallery of Canada, Ottawa
  • Twee mannelijke hoofden

w

  • De Wayfarer
Zelfportret

Notes

  1. ↑ Fränger, 8.
  2. ↑ Walter S. Gibson. Jheronimus Bosch. (New York: Thames and Hudson, 2001), 15-16.
  3. ↑ Gibson, 15, 17.
  4. ↑ Gibson, 19.
  5. ↑ Paul Valery, "De fase van twijfel, een kritische reflectie." in Robert L. Delevoy. Bosch: Biografische en kritische studie, vertaald door Stuart Gilbert. (Lausanne: Skira, 1960)
  6. ↑ Gibson, 18.
  7. ↑ Fränger, 8.
  8. ↑ Bosing, 60.
  9. ↑ Een 'echt drieluik' of 'werelddrieluik' wordt algemeen beschouwd als een die de geschiedenis en het lot van de mensheid behandelt. Belting, 85.
  10. ↑ Kleiner & Mamiya, 564.
  11. ↑ Snyder 1977, 100.
  12. ↑ Riemen, 7.
  13. ↑ von Baldass, 84.
  14. ↑ Glum, 1976.
  15. ↑ Gibson, 9.
  16. ↑ Dirk Bax. Jheronimus Bosch: zijn beeldschrift ontcijferd. (Rotterdam: A.A. Balkema 1949; Montclair, NJ: Gedistribueerd in Noord-Amerika door Abner Schram, 1979)
  17. ↑ Gibson, 12.
  18. ↑ Gibson, 163.

Referenties

  • Bax, Dirk. Jheronimus Bosch: zijn beeldschrift ontcijferd. Rotterdam: A.A. Balkema; Montclair, NJ: Gedistribueerd in Noord-Amerika door Abner Schram, 1979. ISBN 9789061910206
  • Delevoy, Robert L. Bosch: Biografische en kritische studie, vertaald door Stuart Gilbert. Lausanne: Skira, 1960.
  • Gibson, Walter S. Jheronimus Bosch. New York: Thames and Hudson, 2001. ISBN 9780500201343
  • Koldeweij, Jos & Bernard Vermet & Barbera van Kooij: Jheronimus Bosch. Nieuwe inzichten in zijn leven en werk. NAi Publishers, Rotterdam 2001. ISBN 9789056622145

Externe links

Alle links opgehaald 24 december 2017.

  • Jheronimus Bosch "Between Heaven and Hell" in de "A World History of Art"
  • Hieronymous Bosch's Seven Deadly Sins-tafelschilderij Analyse door Anja Zeidler.

Pin
Send
Share
Send